ΑΠΟΦΑΣΗ
Khattab κατά Βελγίου της 05.03.2026 (προσφ. αριθ. 40272/18)
Βλ. εδώ
Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ
Το ΕΔΔΑ αποφάσισε ομόφωνα ότι δεν υπήρξε παραβίαση του άρθρου 6 §§ 1 και 3 β) και γ) της ΕΣΔΑ στην υπόθεση Khattab κατά Βελγίου, κρίνοντας ότι τα εθνικά δικαστήρια εξέτασαν προσεκτικά τους λόγους που επικαλέστηκε ο προσφεύγων για να δικαιολογήσει την απουσία του και τους απέρριψαν με δεόντως αιτιολογημένες αποφάσεις, απαλλαγμένες αυθαιρεσίας. Ο προσφεύγων, καταδικασθείς σε πρώτο βαθμό για συμμετοχή σε τρομοκρατική οργάνωση, εγκατέλειψε εκουσίως το βελγικό έδαφος ενώ εκκρεμούσε η έφεσή του, με σκοπό να μεταβεί στη Συρία, και συνελήφθη στην Τουρκία. Η ανακοπή του κατά της ερήμην απόφασης κηρύχθηκε παραδεκτή αλλά απορρίφθηκε.
ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΕΔΔΑ — KHATTAB ΚΑΤΑ ΒΕΛΓΙΟΥ (2026)
Η απόφαση Khattab κατά Βελγίου αφορά την καταδίκη του προσφεύγοντος ερήμην στο κατ’ έφεση στάδιο ποινικής δίκης για συμμετοχή σε τρομοκρατική οργάνωση και την απόρριψη της ανακοπής του. Ο προσφεύγων, Khaled Khattab, γεννηθείς το 1990, βελγο-σύριος υπήκοος, καταδικάστηκε σε πρώτο βαθμό τον Μάιο 2016 σε ποινή κάθειρξης 7 ετών και χρηματική ποινή 18.000 ευρώ. Ο ίδιος άσκησε έφεση τον Ιούνιο 2016.
Τον Σεπτέμβριο 2016, ο προσφεύγων εγκατέλειψε κρυφά το Βέλγιο με προορισμό τη Συρία, μέσω Ρότερνταμ, Ρώμης και Σόφιας. Συνελήφθη στην Τουρκία στις 6 Οκτωβρίου 2016, ενώ ταξίδευε με πλαστά έγγραφα. Κατά τη διάρκεια της κράτησής του, ο προσφεύγων απηύθυνε επιστολές στη βελγική πρεσβεία ζητώντας την επιστροφή του στο Βέλγιο προκειμένου να παραστεί στη δίκη του, αν και αρχικώς είχε δηλώσει στις τουρκικές αρχές ότι δεν επιθυμούσε την έκδοσή του.
Στις 18 Νοεμβρίου 2016, στην εισαγωγική συνεδρίαση ενώπιον του Εφετείου Βρυξελλών, ο προσφεύγων εκπροσωπήθηκε από τον συνήγορό του, ο οποίος δεν υπέβαλε αίτημα κατάθεσης υπομνημάτων ούτε ενημέρωσε το δικαστήριο για δυσχέρειες εκπροσώπησης. Στη συνεδρίαση της 20ής Απριλίου 2017, ο συνήγορος ζήτησε την μη συνέχιση της υπόθεσης και ακολούθως αποχώρησε. Στις 2 Ιουνίου 2017, το Εφετείο εξέδωσε ερήμην απόφαση επικυρώνοντας την πρωτοβάθμια καταδίκη. Ο προσφεύγων, επαναπατρισθείς στις 24 Μαΐου 2017, παρέστη κατά την εκφώνηση της απόφασης.
Ο προσφεύγων άσκησε ανακοπή, η οποία κηρύχθηκε παραδεκτή αλλά απερρίφθη στην ουσία με απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2017, κρίνοντας ότι ο ίδιος είχε αυτοβούλως περιέλθει στην κατάσταση που κατήγγειλε. Η αίτηση αναίρεσης απορρίφθηκε στις 21 Μαρτίου 2018.
Το ΕΔΔΑ αποφάσισε ομόφωνα ότι δεν υπήρξε παραβίαση του άρθρου 6 §§ 1 και 3 β) και γ) ΕΣΔΑ.
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΤΗΣ ΥΠΟΘΕΣΗΣ KHATTAB ΚΑΤΑ ΒΕΛΓΙΟΥ
Ο προσφεύγων, Khaled Khattab, γεννήθηκε το 1990 και διαμένει στο Auderghem (Βέλγιο). Το 2013 ασκήθηκαν ποινικές διώξεις εναντίον του για συμμετοχή σε τρομοκρατική οργάνωση στη Συρία. Τον Φεβρουάριο 2014 τέθηκε σε προσωρινή κράτηση, η οποία ήρθη τον Μάιο 2015 υπό όρους, μεταξύ άλλων την απαγόρευση εξόδου από τη χώρα χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια του ανακριτή. Τον Μάιο 2016 καταδικάστηκε σε επτά έτη κάθειρξης.
Στις 28 Σεπτεμβρίου 2016, ο προσφεύγων εγκατέλειψε κρυφά το Βέλγιο μέσω Ρότερνταμ, Ρώμης και Σόφιας, εισερχόμενος παρανόμως στην Τουρκία, όπου συνελήφθη στις 6 Οκτωβρίου 2016 ενώ κατευθυνόταν προς τη Συρία με πλαστή ταυτότητα. Κατά την εξέτασή του από τον γενικό εισαγγελέα στην Τουρκία, δήλωσε ότι δεν επιθυμούσε την έκδοσή του και ζήτησε να μεταφερθεί στη Συρία. Ωστόσο, σε επιστολή της 13ης Οκτωβρίου 2016 προς τη βελγική πρεσβεία, εξέφρασε την επιθυμία του να επιστρέψει στο Βέλγιο για τη δίκη του.
Στο Εφετείο, ο προσφεύγων εκπροσωπήθηκε από τον συνήγορό του στην εισαγωγική συνεδρίαση (18.11.2016) χωρίς ιδιαίτερα αιτήματα. Στη συνεδρίαση της 20ής Απριλίου 2017, ο συνήγορος ζήτησε να μην εκδικαστεί η υπόθεση και ακολούθως αποχώρησε, με αποτέλεσμα ο προσφεύγων να μη συνεχίσει να εκπροσωπείται κατά την εξέταση της υπόθεσης. Ο προσφεύγων επαναπατρίστηκε στις 24 Μαΐου 2017 και συνελήφθη αμέσως. Η ερήμην απόφαση εκδόθηκε στις 2 Ιουνίου 2017.
ΕΦΑΡΜΟΣΤΕΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΕΣΔΑ
Άρθρο 6 § 1, Άρθρο 6 § 3 β), Άρθρο 6 § 3 γ)
ΤΟ ΣΤΡΑΣΒΟΥΡΓΟ ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ…
Άρθρο 6 §§ 1 και 3 β) και γ) ΕΣΔΑ. Μη παραβίαση του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη
Παραδεκτό
Η προσφυγή κρίθηκε παραδεκτή.
Επί της ουσίας
Γενικές αρχές: Το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι η δυνατότητα του κατηγορουμένου να συμμετάσχει στη δίκη του απορρέει από τον σκοπό του άρθρου 6 στο σύνολό του (Sejdovic κατά Ιταλίας [Τμήμα Ευρείας Σύνθεσης], αριθμ. προσφ. 56581/00). Η διεξαγωγή δίκης ερήμην δεν είναι από μόνη της ασυμβίβαστη με το άρθρο 6, εκτός εάν ο καταδικασθείς ερήμην δεν μπορεί να επιτύχει νέα εξέταση της κατηγορίας, χωρίς να αποδεικνύεται ότι παραιτήθηκε από το δικαίωμα παράστασης ή ότι σκόπευε να αποφύγει την εκδίκαση (Medenica κατά Ελβετίας, αριθμ. προσφ. 20491/92). Η παραίτηση πρέπει να αποδεικνύεται κατά τρόπο αναμφίβολο και να περιβάλλεται από ελάχιστες εγγυήσεις ανάλογες της σοβαρότητάς της.
Δικαίωμα αυτοπρόσωπης παράστασης: Το Δικαστήριο παρατήρησε ότι ο προσφεύγων γνώριζε ότι εκκρεμούσε ποινική διαδικασία εναντίον του και ότι ο ίδιος είχε ασκήσει έφεση. Μπορούσε ευλόγως να αναμένει κλήτευση ενώπιον του εφετείου. Παρά ταύτα, εγκατέλειψε εκουσίως το βελγικό έδαφος με πλαστή ταυτότητα, γεγονός μη καταλογιστέο στις βελγικές αρχές. Εκπροσωπήθηκε στην πρώτη συνεδρίαση χωρίς ο συνήγορός του να επισημάνει δυσχέρεια, ενώ στη δεύτερη συνεδρίαση ο συνήγορος αποχώρησε, οπότε ο προσφεύγων θεωρήθηκε ότι επέλεξε εν γνώσει του να μην εκπροσωπείται πλέον. Τα εθνικά δικαστήρια εξέτασαν προσεκτικά τους λόγους απουσίας και τους απέρριψαν με επαρκώς αιτιολογημένες αποφάσεις.
Προετοιμασία υπεράσπισης: Το Δικαστήριο επεσήμανε ότι οι δυσχέρειες επικοινωνίας με τον συνήγορο δεν ήταν καταλογιστέες στις βελγικές αρχές, οι οποίες αντιθέτως διαβίβασαν ταχέως κάθε σχετική πληροφορία, παρείχαν προξενική συνδρομή και διευκόλυναν τον επαναπατρισμό.
Συμπέρασμα: Δεν υπήρξε παραβίαση του άρθρου 6 §§ 1 και 3 β) και γ) ΕΣΔΑ.
ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΗ ΣΚΕΨΗ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΕΔΔΑ (KEY PASSAGE)
«Τα [εθνικά] δικαστήρια εξέτασαν προσεκτικά τους λόγους που επικαλέστηκε ο προσφεύγων για να δικαιολογήσει την ερημοδικία του και τους απέρριψαν με δεόντως αιτιολογημένες αποφάσεις, απαλλαγμένες αυθαιρεσίας. Διαπίστωσαν ότι ο προσφεύγων είχε αυτοβούλως περιέλθει στην κατάσταση της οποίας καταγγέλλει την αντίθεση προς το άρθρο 6 της Σύμβασης» (παρ. 60).
ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΕΔΔΑ KHATTAB ΚΑΤΑ ΒΕΛΓΙΟΥ
Αυτοδημιούργητη αδυναμία παράστασης και βελγική ανακοπή ερημοδικίας: Η απόφαση εφαρμόζει τη νομολογία Sejdovic/Medenica σε υπόθεση όπου ο κατηγορούμενος δημιούργησε ο ίδιος τις συνθήκες αδυναμίας παράστασης, μέσω εκούσιας αναχώρησης υπό πλαστή ταυτότητα ενώ εκκρεμούσε η έφεσή του, και αποσαφηνίζει, σε σχέση με το μεταρρυθμισμένο βελγικό σύστημα ανακοπής (opposition non avenue), ότι η κύρωση αυτή είναι συμβατή με το άρθρο 6 όταν έχει προηγηθεί συγκεκριμένος και μη αυθαίρετος δικαστικός έλεγχος ως προς τη γνώση της κλήτευσης, την ύπαρξη ανωτέρας βίας ή εύλογης δικαιολογίας και την τυχόν παραίτηση ή πρόθεση αποφυγής της δικαιοσύνης.
Αξιολόγηση αντιφατικής συμπεριφοράς κατηγορουμένου: Η απόφαση αναδεικνύει τη σημασία της αντιφατικής στάσης του κατηγορουμένου – αρχικώς δήλωσε στις τουρκικές αρχές ότι δεν επιθυμούσε επιστροφή, ενώ ακολούθως ζήτησε επαναπατρισμό – ως στοιχείου που μπορούσε να συνεκτιμηθεί για την αξιολόγηση της στάσης του έναντι της ποινικής διαδικασίας, χωρίς όμως το ΕΔΔΑ να θεμελιώνει αποκλειστικά σε αυτό την παραίτηση από το δικαίωμα παράστασης.
Εκούσια διακοπή δικηγορικής εκπροσώπησης: Η απόφαση διευκρινίζει ότι η παύση της εκπροσώπησης του κατηγορουμένου κατά το στάδιο εκδίκασης της έφεσης, ενώ η εκπροσώπηση ήταν δικονομικώς επιτρεπτή, συνιστά ισχυρό στοιχείο υπέρ της κρίσης ότι ο ίδιος αποδέχθηκε εν γνώσει του τις συνέπειες της μη παράστασης και της μη περαιτέρω εκπροσώπησής του.
ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ – ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΕΔΔΑ
Από: echrcaselaw
ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΠΟΦΑΣΗΣ KHATTAB ΚΑΤΑ ΒΕΛΓΙΟΥ
Η απόφαση Khattab κατά Βελγίου αποτελεί σημαντική εφαρμογή της πάγιας νομολογίας του ΕΔΔΑ σχετικά με τη δίκη ερήμην και τα όρια του δικαιώματος αυτοπρόσωπης παράστασης βάσει του άρθρου 6.
Ισορροπία μεταξύ δικαιώματος παράστασης και χρηστής απονομής δικαιοσύνης: Η υπόθεση εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο αντιμετώπισης δικονομικών καταχρήσεων μέσω της ερημοδικίας. Η βελγική μεταρρύθμιση «Pot-Pourri II» αποσκοπεί στην αποτροπή αδικαιολόγητων απουσιών, και το ΕΔΔΑ αναγνώρισε τη θεμιτότητα αυτού του σκοπού υπό το πρίσμα της χρηστής απονομής δικαιοσύνης.
Η αυτοδημιούργητη αδυναμία ως κρίσιμο κριτήριο: Ιδιαίτερα σημαντική είναι η έμφαση στο ότι ο προσφεύγων μπορούσε ευλόγως να προβλέψει τις συνέπειες της συμπεριφοράς του. Η εκούσια αναχώρηση, με πλαστά έγγραφα, ενώ εκκρεμούσε η έφεση, δημιούργησε αιτιώδη σύνδεσμο μεταξύ της ίδιας της συμπεριφοράς του και της αδυναμίας παράστασης, αποκλείοντας τόσο την ανωτέρα βία όσο και την εύλογη δικαιολογία.
Συγκριτική ανάλυση με νομολογία διεθνών οργάνων: Η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, στο Γενικό Σχόλιο αριθ. 32 (2007) για το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη (άρθρο 14 ΔΣΑΠΔ), αναγνωρίζει ότι οι εγγυήσεις δίκαιης δίκης προϋποθέτουν δυνατότητα παράστασης, αλλά η παραίτηση από αυτή είναι επιτρεπτή υπό προϋποθέσεις. Πλησιέστερη προς τη λογική της Khattab είναι, σε επίπεδο οικουμενικής προστασίας, και η νομολογία της ίδιας Επιτροπής στις υποθέσεις Mbenge v. Zaire, 25.03.1983, Communication No. 16/1977, και Maleki v. Italy, 27.07.1999, Communication No. 699/1996, όπου τονίζεται ότι δίκη ερήμην δεν είναι από μόνη της ασύμβατη με το άρθρο 14 ΔΣΑΠΔ, υπό την προϋπόθεση ότι ο κατηγορούμενος είχε επαρκή γνώση της διαδικασίας και πραγματική δυνατότητα να εκπροσωπηθεί ή να ζητήσει νέα κρίση. Το Διαμερικανικό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, στην υπόθεση Herrera Ulloa κατά Κόστα Ρίκα της 02.07.2004 (Σειρά C αριθ. 107), μολονότι δεν αφορά δίκη ερήμην, τόνισε ότι το δικαίωμα υπεράσπισης συνεπάγεται ενεργό συμμετοχή του κατηγορουμένου, στοιχείο που έχει μόνο έμμεση συγκριτική αξία εν προκειμένω.
ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΕΔΔΑ
Η απόφαση Khattab είναι δογματικά συνεπής με τη νομολογία Sejdovic, Medenica και Colozza. Ωστόσο, εγείρονται ορισμένα ερωτηματικά.
Το ζήτημα της πραγματικής δυνατότητας επικοινωνίας: Ενώ το Δικαστήριο σημείωσε ότι οι βελγικές αρχές δεν παρεμπόδισαν την επικοινωνία, δεν εξέτασε εις βάθος εάν η πραγματική αδυναμία επικοινωνίας του κρατουμένου σε τουρκική φυλακή μπορούσε, ανεξαρτήτως αιτίας, να επηρεάσει την αποτελεσματικότητα της υπεράσπισης, ιδίως δεδομένης της πολυπλοκότητας του φακέλου τρομοκρατίας.
Η σχέση αυτοπρόσωπης παράστασης και εκπροσώπησης μέσω συνηγόρου: Η απόφαση αφήνει ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσον η εκπροσώπηση μέσω συνηγόρου σε δίκη τρομοκρατίας μπορεί ουσιαστικά να αναπληρώσει την αυτοπρόσωπη παράσταση, ιδίως όταν ο κατηγορούμενος αδυνατεί να δώσει οδηγίες στον συνήγορό του σχετικά με τα αποδεικτικά στοιχεία του δευτεροβάθμιου σταδίου. Στο σημείο αυτό, η Khattab πρέπει να αναγνωσθεί προσεκτικά σε συνδυασμό με την Hokkeling v. the Netherlands, όπου το ΕΔΔΑ προσέδωσε ιδιαίτερο βάρος στη δυνατότητα ουσιαστικής επικοινωνίας κατηγορουμένου και συνηγόρου κατά το στάδιο της έφεσης. Η διαφοροποίηση των δύο υποθέσεων οφείλεται ακριβώς στο ότι στην Khattab η δυσχέρεια επικοινωνίας κρίθηκε ως απότοκο κατάστασης που ο ίδιος ο προσφεύγων δημιούργησε.
Η αξιολόγηση της «εύλογης δικαιολογίας» σε ακραίες περιπτώσεις: Η αυστηρή στάση του Δικαστηρίου, αν και δικαιολογημένη εν προκειμένω, δημιουργεί ερωτηματικά για μελλοντικές περιπτώσεις όπου η αυτοδημιούργητη αδυναμία παράστασης συνοδεύεται από μακρά κράτηση στο εξωτερικό και αποδεδειγμένη βούληση επιστροφής. Ιδίως, θα απαιτηθεί λεπτή στάθμιση στις περιπτώσεις όπου ο κατηγορούμενος, μολονότι ενήργησε αρχικά επιπόλαια ή παράνομα, μεταγενέστερα επιδεικνύει σαφή, σταθερή και έμπρακτη βούληση να μετάσχει στη διαδικασία και να οργανώσει την υπεράσπισή του.
Συμπέρασμα: Η απόφαση Khattab κατά Βελγίου επιβεβαιώνει ότι το δικαίωμα παράστασης στη δίκη, αν και θεμελιώδες, δεν προστατεύει τον κατηγορούμενο που αυτοβούλως δημιούργησε τις συνθήκες απουσίας του. Το μήνυμα προς τα κράτη-μέλη είναι σαφές: η απόρριψη της ανακοπής ερημοδικίας είναι συμβατή με το άρθρο 6, εφόσον τα δικαστήρια εξετάζουν προσεκτικά τους προβαλλόμενους λόγους και αιτιολογούν επαρκώς την κρίση τους. Η ειδικότερη συμβολή της Khattab έγκειται στο ότι συνδέει τη συμβατότητα της διαδικαστικής κύρωσης όχι με μια αφηρημένη επίκληση «φυγοδικίας», αλλά με εξατομικευμένη δικαστική κρίση περί γνώσης της διαδικασίας, πρόβλεψης των συνεπειών και προσωπικής ευθύνης του κατηγορουμένου για την κατάσταση απουσίας του.
Σχετική νομολογία ΕΔΔΑ:
- Sejdovic v. Italy [GC], 01.03.2006, Application no. 56581/00 • Medenica v. Switzerland, 14.06.2001, Application no. 20491/92 • Colozza v. Italy, 12.02.1985, Series A no. 89 • Hokkeling v. the Netherlands, 14.02.2017, Application no. 30749/12 • Bivolaru v. Romania (no. 2), 02.10.2018, Application no. 66580/12 • Lena Atanasova v. Bulgaria, 26.01.2017, Application no. 52009/07 • Engels v. Belgium, 27.05.2025, Application no. 38110/18 • Faniel v. Belgium, 01.03.2011, Application no. 11892/08 • Galović v. Croatia, 31.08.2021, Application no. 45512/11 • Stoichkov v. Bulgaria, 24.03.2005, Application no. 9808/02 • Somogyi v. Italy, 18.05.2004, Application no. 67972/01
Πηγή : echrcaselaw.com