Με τις αποφάσεις της 22ας Οκτωβρίου 2026 στις υποθέσεις C-660/24, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ουγγαρίας, και C-681/24, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Τσεχικής Δημοκρατίας, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκρινε ότι τα δύο κράτη μέλη παραβίασαν το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο, επιτρέποντας την εξέταση υπόπτων χωρίς συνήγορο μετά την παρέλευση συγκεκριμένης εθνικής προθεσμίας. Επιπλέον, η Ουγγαρία κρίθηκε υπεύθυνη για τη μη ορθή μεταφορά των εγγυήσεων που προβλέπει η Οδηγία 2013/48/ΕΕ για την παραίτηση από το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο.
Εξέταση χωρίς συνήγορο μετά από δύο ή 48 ώρες
Παράβαση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο διαπίστωσε το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε βάρος της Ουγγαρίας και της Τσεχικής Δημοκρατίας, με δύο αποφάσεις της 22ας Οκτωβρίου 2026.
Στην υπόθεση C-660/24, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ουγγαρίας, το ΔΕΕ εξέτασε εθνική ρύθμιση που επέτρεπε την εξέταση υπόπτου χωρίς την παρουσία δικηγόρου, εφόσον ο συνήγορος δεν εμφανιζόταν εντός δύο ωρών από την ενημέρωσή του για την κράτηση.
Αντίστοιχα, στην υπόθεση C-681/24, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Τσεχικής Δημοκρατίας, η επίμαχη νομοθεσία επέτρεπε την εξέταση χωρίς δικηγόρο εάν εκείνος δεν εμφανιζόταν εντός 48 ωρών από τη θέση του υπόπτου υπό κράτηση. Η εξέταση μπορούσε επίσης να πραγματοποιηθεί όταν δεν ήταν δυνατή η επικοινωνία με τον συνήγορο.
Το ΔΕΕ έκρινε ότι οι ρυθμίσεις αυτές δεν συμβιβάζονται με την Οδηγία 2013/48/ΕΕ, καθώς επέτρεπαν γενικά την εξέταση χωρίς δικηγόρο, χωρίς να απαιτείται η συνδρομή των ειδικών προϋποθέσεων που προβλέπει το ενωσιακό δίκαιο για την προσωρινή παρέκκλιση από το σχετικό δικαίωμα.
Η παρέλευση των δύο ή των 48 ωρών δεν αρκεί, από μόνη της, για να δικαιολογήσει την εξέταση υπόπτου χωρίς την παρουσία του συνηγόρου του.
Το δικαίωμα παρουσίας του δικηγόρου κατά την εξέταση
Η Οδηγία 2013/48/ΕΕ κατοχυρώνει το δικαίωμα των υπόπτων και των κατηγορουμένων να έχουν πρόσβαση σε δικηγόρο σε χρόνο και με τρόπο που να διασφαλίζει την αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων υπεράσπισής τους.
Η προστασία αυτή περιλαμβάνει την παρουσία και την αποτελεσματική συμμετοχή του συνηγόρου κατά την εξέταση από τις αρμόδιες αρχές. Επομένως, η απουσία του δικηγόρου δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως επαρκής λόγος για να προχωρήσει αυτομάτως η εξέταση μετά την παρέλευση μιας εθνικής προθεσμίας.
Η οδηγία επιτρέπει προσωρινές παρεκκλίσεις μόνο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, όπως όταν υπάρχει επείγουσα ανάγκη αποτροπής σοβαρών δυσμενών συνεπειών για τη ζωή, την ελευθερία ή τη σωματική ακεραιότητα προσώπου ή επιτακτική ανάγκη άμεσης δράσης για την αποτροπή σημαντικού κινδύνου για την ποινική διαδικασία.
Οι εξαιρέσεις αυτές δεν μπορούν να αντικαθίστανται από γενικούς κανόνες που επιτρέπουν την εξέταση χωρίς συνήγορο μόνο και μόνο επειδή εκείνος δεν εμφανίστηκε εγκαίρως.
Η πρόσθετη παράβαση της Ουγγαρίας
Η απόφαση κατά της Ουγγαρίας περιλαμβάνει και δεύτερη παράβαση, η οποία δεν αφορά την Τσεχική Δημοκρατία.
Το ΔΕΕ έκρινε ότι η Ουγγαρία δεν μετέφερε ορθά στο εθνικό της δίκαιο τις εγγυήσεις του άρθρου 9 της Οδηγίας 2013/48/ΕΕ για την παραίτηση από το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο.
Η ουγγρική πλευρά είχε υποστηρίξει ότι δεν απαιτούνταν ειδικές ρυθμίσεις, επειδή το εθνικό δίκαιο χαρακτηρίζει το δικαίωμα αυτό αναπαλλοτρίωτο. Το Δικαστήριο, ωστόσο, επισήμανε ότι ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος μπορεί στην πράξη να επιλέξει να μην ασκήσει το δικαίωμά του. Η επιλογή αυτή μπορεί να συνιστά παραίτηση και, ως εκ τούτου, πρέπει να συνοδεύεται από τις εγγυήσεις που προβλέπει η οδηγία.
Συνεπώς, η Ουγγαρία κρίθηκε υπεύθυνη τόσο για τη ρύθμιση που επέτρεπε την εξέταση χωρίς δικηγόρο όσο και για την πλημμελή μεταφορά των εγγυήσεων παραίτησης. Η Τσεχική Δημοκρατία καταδικάστηκε για τη δική της ρύθμιση σχετικά με την εξέταση χωρίς συνήγορο.