ΑΠΟΦΑΣΗ
Sandu κ.α. κατά Ρουμανίας της 27.10.2026 (προσφ. αριθ. 20906/21, 22055/21 και 22057/21)
Βλ. εδώ
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΑΠΟΦΑΣΗΣ
Σχηματισμός: Τριμελής Επιτροπή, Τέταρτο Τμήμα
Κρίσιμες διατάξεις: Άρθρο 2 ΕΣΔΑ (δικαίωμα στη ζωή, διαδικαστική πτυχή), άρθρο 34 ΕΣΔΑ (ιδιότητα θύματος), άρθρο 6 § 1 ΕΣΔΑ (εύλογη διάρκεια), άρθρο 41 ΕΣΔΑ
Αντικείμενο: Αναποτελεσματικότητα της κύριας ποινικής έρευνας για τους θανάτους του Δεκεμβρίου 1989, η οποία εκκρεμεί από το 1990. Διατήρηση της ιδιότητας θύματος των συγγενών παρά την αμετάκλητη καταδίκη του στρατιώτη που πυροβόλησε.
Διατακτικό: Παραβίαση άρθρου 2 ΕΣΔΑ (διαδικαστική πτυχή). Δεν απαιτείται εξέταση του άρθρου 6 § 1 ΕΣΔΑ. Απόφαση Επιτροπής κατά το άρθρο 28 § 1 (β) ΕΣΔΑ, επί πάγιας νομολογίας, εκδοθείσα ομόφωνα.
Δίκαιη ικανοποίηση: 23.000 ευρώ σε καθέναν από τους προσφεύγοντες για ηθική βλάβη και, επίσης σε καθέναν, 500 ευρώ για έξοδα και δαπάνες, κατά τον πίνακα του παραρτήματος
Κατάσταση: Οριστική (άρθρο 28 § 2 ΕΣΔΑ)
Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ
Ο Iancu Sandu σκοτώθηκε από πυρά στο Brașov, μέσα στο νοσοκομείο όπου νοσηλευόταν, κατά τα γεγονότα του Δεκεμβρίου 1989 που οδήγησαν στην πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος. Ο στρατιώτης που πυροβόλησε καταδικάστηκε αμετάκλητα το 2001 και στη χήρα του θύματος επιδικάστηκε αποζημίωση. Η κύρια ποινική έρευνα για την ευθύνη των κρατικών αξιωματούχων, που άρχισε αυτεπαγγέλτως το 1990, παρέμενε όμως εκκρεμής κατά τα στοιχεία της απόφασης. Η Κυβέρνηση υποστήριξε ότι η χήρα και τα δύο τέκνα του θύματος είχαν απολέσει την ιδιότητα του θύματος.
Το Δικαστήριο απέρριψε την ένσταση. Έκρινε ότι η δίωξη του άμεσου δράστη και η κύρια έρευνα έχουν διακριτό αντικείμενο, αφού η δεύτερη αφορά τον σχεδιασμό και τη διοίκηση των επιχειρήσεων και την ευθύνη των ιεραρχικά ανωτέρων. Η αποζημίωση του 2001 κάλυψε τη βλάβη από τον θάνατο και όχι την αναποτελεσματικότητα της έρευνας. Επί της ουσίας, ακολουθώντας την πάγια νομολογία του για τις έρευνες του 1989, διαπίστωσε παραβίαση της διαδικαστικής πτυχής του άρθρου 2 ΕΣΔΑ λόγω της υπερβολικής διάρκειας της έρευνας. Επιδίκασε 23.000 ευρώ σε καθέναν από τους προσφεύγοντες για ηθική βλάβη και, επίσης σε καθέναν, 500 ευρώ για έξοδα.
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
Ο Iancu Sandu σκοτώθηκε από πυροβολισμό στις 24.12.1989 στο Brașov, ενώ βρισκόταν μέσα στο νοσοκομείο όπου είχε εισαχθεί (παρ. 2 και παράρτημα). Προσφεύγοντες είναι η σύζυγος και τα δύο τέκνα του. Οι τρεις προσφυγές κατατέθηκαν στις 9.4.2021 (εισαγωγή και παράρτημα).
Το 1990 η στρατιωτική εισαγγελία του Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου άρχισε αυτεπαγγέλτως έρευνα για τους θανάτους του Δεκεμβρίου 1989. Η κύρια δικογραφία καταχωρίστηκε με αριθμό 97/P/1990 και αργότερα 11/P/2014 (παρ. 3).
Παράλληλα, διεξήχθη χωριστή έρευνα για τα συγκεκριμένα γεγονότα του Brașov. Με αμετάκλητη απόφαση της 22.5.2001, το Στρατιωτικό Εφετείο καταδίκασε τον στρατιώτη S.M. για διακεκριμένη ανθρωποκτονία (aggravated murder) σε ποινή στέρησης της ελευθερίας τριών ετών και τεσσάρων μηνών. Έκρινε ότι ο τρόπος με τον οποίο άνοιξε πυρ παραβίασε τους στρατιωτικούς κανόνες (παρ. 4). Ο καταδικασθείς υποχρεώθηκε, από κοινού με το Υπουργείο Άμυνας, να καταβάλει στη χήρα 75 εκατ. παλαιά λέι (περίπου EUR 3.000) για υλική και ηθική ζημία (παρ. 5).
Οι προσφεύγοντες εξετάστηκαν από στρατιωτικούς εισαγγελείς, άσκησαν αστικές αξιώσεις και εξακολουθούν να μετέχουν στην κύρια έρευνα (παρ. 6). Στις 5.4.2019 η στρατιωτική εισαγγελία άσκησε κατηγορία για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας εις βάρος πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας, πρώην Πρωθυπουργού και πρώην αρχηγού της αεροπορίας, ενώ έθεσε την υπόθεση στο αρχείο για άλλα πρόσωπα (παρ. 8). Από τον Οκτώβριο 2020 έως τις 20.9.2024 το Προδικαστικό Τμήμα του Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου εξέτασε διαδικαστικές πλημμέλειες του κατηγορητηρίου και, στην τελευταία ημερομηνία, επέστρεψε τη δικογραφία στην εισαγγελία (παρ. 9). Οι διάδικοι δεν ενημέρωσαν για μεταγενέστερες εξελίξεις (παρ. 10).
Ενώπιον του ΕΔΔΑ οι προσφεύγοντες προέβαλαν, βάσει του άρθρου 2 ΕΣΔΑ, την αναποτελεσματικότητα της κύριας έρευνας για τον εντοπισμό και την τιμωρία όλων των υπευθύνων και, βάσει του άρθρου 6 § 1 ΕΣΔΑ, την υπερβολική διάρκεια της ποινικής διαδικασίας (παρ. 12).
ΤΟ ΣΤΡΑΣΒΟΥΡΓΟ ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ…
Άρθρο 2 ΕΣΔΑ: Δικαίωμα στη ζωή. Αναποτελεσματική έρευνα για τους θανάτους του Δεκεμβρίου 1989. Παραβίαση
Παραδεκτό: Η Κυβέρνηση προέβαλε έλλειψη ιδιότητας θύματος, επικαλούμενη την καταδίκη του άμεσου δράστη και την αποζημίωση της χήρας (παρ. 14). Το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι ευνοϊκό μέτρο αφαιρεί την ιδιότητα θύματος μόνον εάν οι εθνικές αρχές αναγνώρισαν, ρητά ή κατ’ ουσίαν, την παραβίαση και παρείχαν επανόρθωση (παρ. 16, Scordino (αριθ. 1) [GC], § 180). Έκρινε ότι η έρευνα για τον άμεσο δράστη εντάσσεται στην υποχρέωση του άρθρου 2. Η έρευνα όμως πρέπει να είναι αρκετά ευρεία ώστε να καλύπτει και τον σχεδιασμό και τον έλεγχο των επιχειρήσεων, όταν αυτό είναι αναγκαίο (παρ. 17, Al-Skeini [GC], § 163, Jelić, § 88, M. and Others κατά Κροατίας, § 76). Η κύρια έρευνα έχει διακριτό αντικείμενο, γιατί αφορά την ευθύνη κρατικών αξιωματούχων (παρ. 18). Η αποζημίωση του 2001 κάλυψε τη ζημία από τον θάνατο και όχι την αναποτελεσματικότητα της έρευνας (παρ. 19). Η ένσταση απορρίφθηκε και η αιτίαση κρίθηκε παραδεκτή (παρ. 20-21).
Επί της ουσίας:
α) Εφαρμοσιμότητα και χρονική αρμοδιότητα. Το Δικαστήριο εξέτασε τη διαδικαστική πτυχή του άρθρου 2, λαμβάνοντας υπόψη τη συνέχιση της έρευνας μετά τις 20.6.1994, ημερομηνία κύρωσης της ΕΣΔΑ από τη Ρουμανία (παρ. 24). Η συνέχιση μόνη της δεν αρκεί γενικά για τη χρονική αρμοδιότητα. Κατά κανόνα απαιτείται γνήσιος σύνδεσμος με την κρίσιμη ημερομηνία (Mocanu [GC], §§ 205-211, μη παρατιθέμενη από το Δικαστήριο).
β) Γενικές αρχές. Το Δικαστήριο παρέπεμψε στις αρχές για την αποτελεσματικότητα των ερευνών για βίαιους θανάτους, όπως συνοψίστηκαν στην απόφαση Association «21 December 1989» (παρ. 22, με παραπομπή στις §§ 133-135 εκείνης). Δεν τις ανέπτυξε αυτοτελώς.
γ) Εφαρμογή. Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η έρευνα άρχισε σύντομα μετά τα γεγονότα (παρ. 23). Υπενθύμισε ότι έχει ήδη κρίνει την ίδια έρευνα διαδικαστικά πλημμελή για τέσσερις λόγους: υπερβολική διάρκεια, μακρά διαστήματα αδράνειας, ελλιπή συμμετοχή των θυμάτων και ανεπαρκή ενημέρωση του κοινού για την πρόοδό της (παρ. 24, Association «21 December 1989», §§ 133-145, Alecu και λοιποί, §§ 39-40). Δήλωσε ότι δεν βρίσκει λόγο να αποφανθεί διαφορετικά (παρ. 25).
Το βάρος της κρίσης έπεσε στην ταχύτητα. Η έρευνα «δεν διεξήχθη με την εύλογη ταχύτητα που απαιτεί η Σύμβαση» (παρ. 25, απόδοση στα ελληνικά). Ενδεικτικά, το κατηγορητήριο κατατέθηκε το 2019 και η δικογραφία επιστράφηκε στην εισαγγελία το 2024 λόγω διαδικαστικών πλημμελειών (παρ. 8-9). Δεν γνωστοποιήθηκαν μεταγενέστερες εξελίξεις (παρ. 10), οπότε δεν τεκμηριώνεται κατηγορηματική διαπίστωση για την κατάσταση κάθε κατηγορουμένου το 2026.
Το Δικαστήριο δεν ανέπτυξε χωριστή αξιολόγηση της συμμετοχής των προσφευγόντων ή της ενημέρωσης του κοινού. Θεώρησε επαρκείς τις προηγούμενες διαπιστώσεις, με ιδιαίτερη έμφαση στην έλλειψη ταχύτητας (παρ. 24-26).
δ) Συμπέρασμα. Οι προσφεύγοντες στερήθηκαν μιας πλήρως αποτελεσματικής έρευνας. Υπήρξε παραβίαση του άρθρου 2 ΕΣΔΑ κατά τη διαδικαστική του πτυχή (παρ. 26-27).
Ενόψει της παραβίασης του άρθρου 2, το Δικαστήριο έκρινε ότι δεν απαιτείται εξέταση του παραδεκτού και της ουσίας της αιτίασης του άρθρου 6 § 1 ΕΣΔΑ (παρ. 28, Association «21 December 1989», § 181).
ΔΙΑΤΑΚΤΙΚΟ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ
Το Δικαστήριο ένωσε τις προσφυγές, κήρυξε παραδεκτές τις αιτιάσεις του άρθρου 2 και διαπίστωσε ομόφωνα παραβίαση της διαδικαστικής του πτυχής. Επιδίκασε σε καθέναν EUR 23.000 για ηθική βλάβη και EUR 500 για έξοδα, έναντι αιτούμενων EUR 714 (παρ. 29-32, παράρτημα).
ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΗ ΣΚΕΨΗ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ (KEY PASSAGE)
«Οι προσφεύγοντες συμμετείχαν ενεργά στην κύρια ποινική έρευνα για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, στην οποία προσέθεσαν αστικές αξιώσεις, και εξακολουθούν να μετέχουν στην εκκρεμή έρευνα. Δεδομένου ότι σκοπός της κύριας έρευνας είναι να διαπιστωθεί αν κρατικοί αξιωματούχοι ευθύνονται για τους θανάτους των θυμάτων των γεγονότων του Δεκεμβρίου 1989, συμπεριλαμβανομένου του συγγενούς των προσφευγόντων, ανεξαρτήτως των αμετάκλητων δικαστικών αποφάσεων που έκριναν ένοχο τον άμεσο δράστη των εγκλημάτων εις βάρος του, το αντικείμενο των δύο διαδικασιών είναι επαρκώς διακριτό ώστε να δικαιολογεί, παρά τις προαναφερθείσες αμετάκλητες αποφάσεις, τη διατήρηση της ιδιότητας θύματος των προσφευγόντων ως προς την κύρια ποινική διαδικασία, η οποία αποτέλεσε το αντικείμενο της προσφυγής τους ενώπιον του Δικαστηρίου.» (παρ. 18, απόδοση στα ελληνικά)
Η ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ
Η απόφαση απαντά σε ένα στενό αλλά πρακτικά κρίσιμο ερώτημα. Αποκλείουν η καταδίκη του άμεσου δράστη και η επιδίκαση αποζημίωσης τη διατήρηση της ιδιότητας θύματος για τη διακριτή, αναποτελεσματική έρευνα ευθυνών κρατικών αξιωματούχων; Η απόφαση εφαρμόζει την πάγια νομολογία για τα γεγονότα του 1989, με ουσιώδη διευκρίνιση ως προς το παραδεκτό. Η συνοπτική αιτιολογία επί της ουσίας περιορίζει την εξατομικευμένη ανάλυση, αλλά οι παρ. 24-26 περιλαμβάνουν ρητή εφαρμογή των προγενέστερων κρίσεων.
Πλέον αυτών επισημαίνονται τα εξής:
1) Η ιδιότητα θύματος εξετάζεται σε συνάρτηση με τη συγκεκριμένη παραβίαση. Η καταδίκη του άμεσου δράστη εντάσσεται στη διαδικαστική υποχρέωση, χωρίς να ισοδυναμεί με διαπίστωση πλήρους εκπλήρωσής της (παρ. 17). Η έρευνα οφείλει, όπου είναι αναγκαίο, να καλύπτει τον σχεδιασμό και τον έλεγχο των επιχειρήσεων. Η απόφαση δεν θεσπίζει δύο υποχρεωτικά χωριστές διαδικασίες σε κάθε υπόθεση ούτε τεκμαίρει ποινική ευθύνη ανωτέρων. Η αναλογική αξιοποίηση νομολογίας για εγκλήματα πολέμου αφορά την έκταση της έρευνας, ως υποχρέωσης μέσων και όχι αποτελέσματος (Mocanu [GC], § 322, μη παρατιθέμενη από το Δικαστήριο).
Πηγή: Sandu και λοιποί, παρ. 17-18, Al-Skeini [GC], § 163, Jelić, § 88.
2) Η αποζημίωση για τον θάνατο δεν επανόρθωσε τη συγκεκριμένη διαδικαστική παραβίαση. Εφαρμόζοντας το κριτήριο Scordino, το Δικαστήριο δεν εντόπισε αναγνώριση ή επανόρθωση της αναποτελεσματικότητας της κύριας έρευνας (παρ. 19). Η επιδίκαση του 2001 αφορούσε τη ζημία από την ανθρωποκτονία. Η απόφαση αναφέρει μόνον επιδίκαση στη χήρα (παρ. 5), χωρίς αυτοτελή διαπίστωση για ενδεχόμενη παροχή προς τα τέκνα ή για εξόφληση. Κρίσιμο κριτήριο είναι η αντιστοιχία της επανόρθωσης προς την προβαλλόμενη παραβίαση.
Πηγή: Sandu και λοιποί, παρ. 5, 16, 19, Scordino (αριθ. 1) [GC], § 180.
3) Η αιτιολογία αφήνει αδιευκρίνιστη την επάρκεια της συμμετοχής των προσφευγόντων. Η παρ. 19 αναφέρεται στην προβαλλόμενη μη συμμετοχή, ενώ οι παρ. 6 και 18 καταγράφουν ενεργό συμμετοχή. Δεν πρόκειται κατ’ ανάγκην για αντίφαση, διότι η πραγματική συμμετοχή μπορεί να είναι ανεπαρκής για την προστασία των έννομων συμφερόντων των συγγενών. Η απόφαση πάντως δεν προσδιορίζει συγκεκριμένα ελλείμματα συμμετοχής στην παρούσα υπόθεση. Η διαπίστωση της παραβίασης στηρίζεται ιδίως στην υπέρμετρη καθυστέρηση.
Πηγή: Sandu και λοιποί, παρ. 6, 18-19, 24-26.
4) Η επάρκεια της ποινής του άμεσου δράστη δεν εξετάστηκε. Η απόφαση καταγράφει την ποινή χωρίς να αξιολογεί την αναλογικότητά της. Δεν τεκμηριώνεται γιατί το ζήτημα δεν εξετάστηκε ούτε ότι οι προσφεύγοντες δεν το προέβαλαν. Χωρίς το πλήρες εθνικό σκεπτικό, δεν δικαιολογείται οριστική κρίση για την ποινή. Υπάρχουν και εκδοτικές αβλεψίες: η παρ. 14 παραπέμπει στην παρ. 5 αντί της 4 για την καταδίκη, τα αρχικά «S.M.» αντιστρέφονται σε «M.S.» στην παρ. 17 και η παρ. 23 χρησιμοποιεί πληθυντικό για τον θανόντα συγγενή. Δεν μεταβάλλουν τον πυρήνα της κρίσης. Πηγή: Sandu και λοιποί, παρ. 4, 14, 17, 23.
ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ
Α) Association «21 December 1989» και λοιποί κατά Ρουμανίας: Βασική απόφαση για την ίδια έρευνα. Η παρούσα την εφαρμόζει για τις γενικές αρχές, για τη διαπίστωση των πλημμελειών της κύριας έρευνας και για τη μη εξέταση του άρθρου 6 § 1 (§§ 133-145, 181).
Β) Alecu και λοιποί κατά Ρουμανίας: Μαζική εφαρμογή της ίδιας νομολογίας σε 81 προσφυγές. Η παρούσα την επικαλείται ως επιβεβαίωση ότι η κύρια έρευνα παραμένει πλημμελής (§§ 39-40).
Γ) Al-Skeini και λοιποί κατά Ηνωμένου Βασιλείου [GC]: Θεμελιώνει την αρχή ότι η έρευνα πρέπει να καλύπτει τον σχεδιασμό και τον έλεγχο των επιχειρήσεων, όπου είναι αναγκαίο. Η παρούσα τη χρησιμοποιεί όχι επί της ουσίας αλλά για να κρίνει την ιδιότητα θύματος, ως εφαρμογή της ίδιας αρχής (§ 163).
Δ) Mocanu και λοιποί κατά Ρουμανίας [GC] (μη παρατιθέμενη στην απόφαση): Αφορά την καταστολή του Ιουνίου 1990. Εξειδικεύει τον γνήσιο σύνδεσμο για τη χρονική αρμοδιότητα και την υποχρέωση ταχείας έρευνας (§§ 205-211, 323-326).
Ε) Janowiec και λοιποί κατά Ρωσίας [GC] (μη παρατιθέμενη στην απόφαση): Η συνέχιση έρευνας μετά την κύρωση δεν αρκεί αυτομάτως. Κατά τον συνήθη έλεγχο, ο γνήσιος σύνδεσμος απαιτεί σχετικά μικρή χρονική απόσταση, κανονικά έως δέκα έτη, και σημαντικό μέρος των αναγκαίων διαδικαστικών ενεργειών μετά την κρίσιμη ημερομηνία (§§ 145-148). Η Sandu δεν αναπτύσσει αυτοτελώς αυτόν τον έλεγχο.
ΣΤ) Gäfgen κατά Γερμανίας [GC] (μη παρατιθέμενη στην απόφαση): Για εκ προθέσεως κακομεταχείριση από κρατικά όργανα κατά το άρθρο 3, απαιτεί αποτελεσματική έρευνα και, όπου ενδείκνυται, αποζημίωση ή δυνατότητα επιδίωξής της (§§ 116-119). Παρέχει αναλογικό επιχείρημα, όχι άμεση κρίση για το άρθρο 2 ή τη Sandu.
Ζ) Συγκριτικό πλαίσιο (μη παρατιθέμενο από το Δικαστήριο): Η Almonacid Arellano και λοιποί κατά Χιλής αποκλείει την αποφυγή έρευνας και τιμωρίας εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας μέσω αμνηστίας (§ 114). Το Γενικό Σχόλιο αριθ. 36 της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ΟΗΕ απαιτεί ταχείες, ανεξάρτητες, αμερόληπτες, αποτελεσματικές και διαφανείς έρευνες για εικαζόμενες παραβιάσεις του άρθρου 6 ΔΣΑΠΔ (§§ 27-28). Οι πηγές αυτές υπηρετούν τη σύγκριση, χωρίς να αποτελούν αιτιολογική βάση της Sandu.
ΣΗΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ
Η απόφαση ενδιαφέρει τις ελληνικές έρευνες για θανάτους από κρατικές επιχειρήσεις. Τα άρθρα 5 § 2 και 28 § 1 Σ κατοχυρώνουν, αντίστοιχα, την προστασία της ζωής και την υπεροχή της ΕΣΔΑ έναντι κοινού νόμου. Η Makaratzis κατά Ελλάδας [GC] εξέτασε τον έλεγχο αστυνομικής επιχείρησης (§§ 58-71). Η Alkhatib κ.α. κατά Ελλάδας διαπίστωσε πλημμέλειες στην έρευνα σοβαρού τραυματισμού από πυρά λιμενικών, με μεταγενέστερο θάνατο. Η παράσταση προς υποστήριξη της κατηγορίας (άρθρα 63 επ. ΚΠΔ) δεν ταυτίζεται με την ιδιότητα θύματος του άρθρου 34 ΕΣΔΑ. Αυτή κρίνεται αυτοτελώς, βάσει της συγκεκριμένης παραβίασης και της επανόρθωσής της. Η διερεύνηση αφορά ενδεχόμενη ποινική ευθύνη ανωτέρων, όχι απλώς διοικητική ευθύνη.
ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ
- Όταν προβάλλεται η καταδίκη του άμεσου δράστη, πρέπει να προσδιορίζεται ποια ανεπαρκώς διερευνημένη πτυχή ευθύνης καλύπτει η προσφυγή. Η ύπαρξη χωριστής δικογραφίας δεν αποτελεί γενική προϋπόθεση παραδεκτού (παρ. 17-19).
- Η συμμετοχή στην έρευνα τεκμηριώνεται με καταθέσεις, αιτήματα και αστικές αξιώσεις. Συνεκτιμήθηκε στην παρούσα υπόθεση, αλλά δεν αποτελεί αυτοτελή προϋπόθεση της ιδιότητας θύματος (παρ. 18).
- Απέναντι σε ένσταση επανόρθωσης, πρέπει να ελέγχεται αν αναγνωρίστηκε η συγκεκριμένη παραβίαση και αν η παρεχόμενη επανόρθωση ήταν κατάλληλη και επαρκής. Η απλή επιδίκαση αποζημίωσης για διαφορετική ζημία δεν αρκεί (παρ. 16, 19).
- Η αιτίαση ελλιπούς συμμετοχής χρειάζεται συγκεκριμένη τεκμηρίωση. Η Sandu έδωσε έμφαση στη διάρκεια, χωρίς χωριστή εξέταση αυτής της αιτίασης. Η εκκρεμοδικία δεν καταργεί αυτομάτως τις προϋποθέσεις παραδεκτού των άρθρων 34-35 ΕΣΔΑ.
ΣΧΕΤΙΚΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΔΔΑ
- Scordino v. Italy (no. 1) [GC], 29.03.2006, no. 36813/97
• Association “21 December 1989” and Others v. Romania, 24.05.2011, nos. 33810/07 and 18817/08
• Al-Skeini and Others v. the United Kingdom [GC], 07.07.2011, no. 55721/07
• Jelić v. Croatia, 12.06.2014, no. 57856/11
• Alecu and Others v. Romania, 27.01.2015, nos. 56838/08 and 80 others
• M. and Others v. Croatia, 02.05.2017, no. 50175/12
• Romic and Others v. Croatia [Committee], 25.06.2024, no. 24501/19
• Mariana Popa and Others v. Romania [Committee], 08.07.2025, nos. 42163/18 and 4 others
• Smaranda v. Romania [Committee], 07.04.2026, nos. 14564/18 and 4 others
• Makaratzis v. Greece [GC], 20.12.2004, no. 50385/99 (μηπαρατιθέμενη)
• Gäfgen v. Germany [GC], 01.06.2010, no. 22978/05 (μηπαρατιθέμενη)
• Janowiec and Others v. Russia [GC], 21.10.2013, nos. 55508/07 and 29520/09 (μη παρατιθέμενη)
• Mocanu and Others v. Romania [GC], 17.09.2014, nos. 10865/09, 45886/07 and 32431/08 (μη παρατιθέμενη)
• Alkhatib and Others v. Greece, 16.01.2024, no. 3566/16 (μη παρατιθέμενη)
Άλλα όργανα:
• IACtHR, Almonacid Arellano et al. v. Chile, 26.09.2006, Series C No. 154
• UN Human Rights Committee, General Comment No. 36 (2018), CCPR/C/GC/36