ΑΠΟΦΑΣΗ
Miladinova κατά Βουλγαρίας της 07.02.2023 (προσφ. αριθ. 31604/17) (οριστική 25.09.2023)
Βλ. εδώ
Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ
Η επαναφορά της ποινικής διαδικασίας εναντίον της προσφεύγουσας από ιεραρχικά ανώτερο εισαγγελέα, πλέον των οκτώ μηνών μετά τη θέση της υπό αρχειοθέτηση και ενόσω εκκρεμούσε η αγωγή αποζημίωσης κατά των διωκτικών αρχών, έθεσε την προσφεύγουσα σε σαφή μειονεκτική θέση έναντι της εισαγγελίας, η οποία διέθετε διακριτική ευχέρεια να επηρεάσει την αστική δίκη με μη αιτιολογημένη και δικαστικά ανέλεγκτη απόφαση. Το ΕΔΔΑ κατά πλειοψηφία (ψήφοι 6 έναντι 1), διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 6 § 1 ΕΣΔΑ (αστικός σκέλος – πρόσβαση σε δικαστήριο).
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Η προσφεύγουσα, Lilia Nikolaevna Miladinova (γεν. 1958), Ρωσίδα υπήκοος που κατοικεί στο Κιουστεντίλ Βουλγαρίας, εργαζόταν ως νοσοκόμα σε γηροκομείο ατόμων με σωματικές αναπηρίες. Στις 17 Ιανουαρίου 2012 κατηγορήθηκε για κλοπή κινητών αντικειμένων συνολικής αξίας 549 λέβα (περίπου 274 ευρώ). Ακολούθησε σειρά αρχειοθετήσεων και επαναφορών της υπόθεσης: δύο διαδοχικές αρχειοθετήσεις από τον εισαγγελέα πρωτοδικών (29.11.2012 και 02.10.2013), ακύρωση της αρχειοθέτησης από δικαστήριο πρωτοδικών (12.12.2013), και εκ νέου αρχειοθέτηση στις 27 Μαΐου 2014 λόγω ανεπάρκειας αποδεικτικών στοιχείων ότι τα αντικείμενα ανήκαν στο ίδρυμα.
Στις 28 Αυγούστου 2014, θεωρώντας την ποινική υπόθεση περατωθείσα, η προσφεύγουσα άσκησε αγωγή αποζημίωσης βάσει του Νόμου του 1988 περί ευθύνης του κράτους κατά της εισαγγελίας πρωτοδικών Κιουστεντίλ και του Υπουργείου Εσωτερικών. Ωστόσο, στις 12 Φεβρουαρίου 2015 – πλέον των οκτώ μηνών μετά την αρχειοθέτηση – ο εισαγγελέας εφετών ακύρωσε τη διάταξη αρχειοθέτησης και διέταξε επαναφορά της ποινικής δίωξης και σύνταξη κατηγορητηρίου, χωρίς να προβεί σε ανάλυση αποδεικτικών στοιχείων ούτε να αιτιολογήσει επαρκώς γιατί η κρίση του κατώτερου εισαγγελέα ήταν εσφαλμένη. Με το κατηγορητήριο της 11.03.2015 η αξία των αποδιδομένων αντικειμένων προσδιορίστηκε πλέον σε 92 BGN (περίπου 46 ευρώ), στοιχείο που ήταν διαφορετικό από την αρχική αποτίμηση των 549 BGN στη προδικασία. Στις 26 Απριλίου 2016 η προσφεύγουσα αθωώθηκε πρωτοδίκως λόγω ανεπάρκειας αποδεικτικών στοιχείων, και η αθώωση επικυρώθηκε ανεγκλήτως στις 12 Δεκεμβρίου 2016. Εν τω μεταξύ, τα πολιτικά δικαστήρια απέρριψαν την σχετική αγωγή αποζημίωσης (πρωτοδίκως στις 15.07.2015, κατ’ έφεση στις 02.03.2016), με το σκεπτικό ότι, εφόσον η ποινική δίκη ήταν πλέον σε εξέλιξη, δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις αποζημίωσης. Το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο απέρριψε την αναίρεση στις 26 Οκτωβρίου 2016.
Απόφαση: Παραβίαση της πρόσβασης σε δικαστήριο (άρθρο 6 § 1 ΕΣΔΑ)) κατά πλειοψηφία (6-1). Επιδικάστηκαν 3.600 ευρώ για ηθική βλάβη, 7,50 ευρώ για υλική ζημία και 2.500 ευρώ για δικαστικά έξοδα.
ΤΟ ΣΤΡΑΣΒΟΥΡΓΟ ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ…
Άρθρο 6 § 1 ΕΣΔΑ –Πρόσβαση σε δικαστήριο. Παραβίαση (6-1)
Παραδεκτό: Η Κυβέρνηση προέβαλε ένσταση μη εξάντλησης εσωτερικών ενδίκων μέσων σε τέσσερα σκέλη: (α) πρόωρη άσκηση αγωγής αποζημίωσης, (β) δυνατότητα νέας αγωγής μετά την αθώωση, (γ) δυνατότητα αίτησης επανάληψης της αστικής δίκης βάσει άρθρου 303 ΚΠολΔ, (δ) μη προβολή του παραπόνου βάσει του άρθρου 6 ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Το Δικαστήριο ένωσε τα δύο πρώτα σκέλη με την εξέταση επί της ουσίας. Απέρριψε το τρίτο σκέλος, διαπιστώνοντας ότι κανείς από τους δύο λόγους του άρθρου 303 δεν εφαρμοζόταν στην προκειμένη περίπτωση. Απέρριψε και το τέταρτο σκέλος, δεδομένου ότι η προσφεύγουσα είχε θέσει κατ’ ουσίαν το σχετικό ζήτημα στην αίτηση αναίρεσής της.
Επί της ουσίας: Το Δικαστήριο υπενθύμισε τις γενικές αρχές περί πρόσβασης σε δικαστήριο (Naït-Liman κατά Ελβετίας [Τμήμα Ευρείας Σύνθεσης] της 15.03.2018· Zubac κατά Κροατίας [Τμήμα Ευρείας Σύνθεσης] της 05.04.2018), σύμφωνα με τις οποίες η πρόσβαση πρέπει να είναι πρακτική και αποτελεσματική και όχι θεωρητική και απατηλή, και ότι οι περιορισμοί δεν πρέπει να θίγουν την ίδια την ουσία του δικαιώματος.
Βασιζόμενο αποφασιστικά στη νομολογία Fileva κατά Βουλγαρίας της 03.04.2012 (προσφ. αριθ. 3503/06), το Δικαστήριο διαπίστωσε πολλαπλά σημεία σύγκλισης: η απόφαση του ιεραρχικά ανώτερου εισαγγελέα δεν αναφερόταν σε συγκεκριμένες ελλείψεις στην έρευνα (νέα στοιχεία, κατάχρηση εξουσίας, πρόδηλη νομική πλάνη)· η αιτιολογία περί μη τήρησης των οδηγιών του δικαστηρίου για διαρκές έγκλημα στερούνταν προφανώς συνάφειας, δεδομένου ότι η διάταξη αρχειοθέτησης βασιζόταν στο ότι δεν μπορούσε να αποδειχθεί η τέλεση αξιόποινης πράξης· η έλλειψη σοβαρής αιτιολόγησης επιβεβαιώθηκε εκ των υστέρων από την αθώωση.
Παρά τη θετική νομοθετική μεταβολή του ΚΠΔ 2005, που περιόρισε χρονικά (σε ένα ή δύο έτη κατά περίπτωση) τη δυνατότητα επαναφοράς, το Δικαστήριο σημείωσε ότι: εξακολουθούσε να μην υπάρχει υποχρέωση ειδικής αιτιολόγησης της επαναφοράς, η απόφαση δεν υπόκειτο σε δικαστικό έλεγχο, ο Γενικός Εισαγγελέας διατηρούσε απεριόριστη χρονικά εξουσία σε «εξαιρετικές περιπτώσεις», και δεν υπήρχε περιορισμός στον αριθμό των επαναφορών. Ο εισαγγελέας, ως αντίδικος στην αστική δίκη, μπόρεσε να επηρεάσει το αντικείμενο και την έκβασή της απλώς με την επαναφορά της ποινικής δίωξης, θέτοντας την προσφεύγουσα σε σαφή μειονεκτική θέση (Raffineries grecques Stran et Stratis Andreadis κατά Ελλάδας της 09.12.1994). Η δυνατότητα νέας αγωγής βάσει της αθώωσης κρίθηκε αλυσιτελής.
Απόφαση: Παραβίαση – άρθρο 6 § 1 (πρόσβαση σε δικαστήριο), κατά πλειοψηφία (6-1).
Μειοψηφούσα γνώμη Δικαστή Roosma: Ο δικαστής Roosma διαφώνησε, υποστηρίζοντας ότι: (α) η κριτική της πλειοψηφίας στην αιτιολογία του εισαγγελέα εφετών δεν ήταν πειστική, δεδομένου ότι η αρχειοθέτηση της 27.05.2014 ήταν η μοναδική απόφαση που στηρίχθηκε σε έλλειψη αποδεικτικών, ενώ όλες οι προηγούμενες εισαγγελικές και δικαστικές αποφάσεις δεν αμφισβητούσαν τα στοιχεία· (β) η απόρριψη ως αλυσιτελούς της δυνατότητας νέας αγωγής μετά την αθώωση ήταν αδικαιολόγητη· (γ) η αστική αγωγή αποζημίωσης έχει παρεπόμενο χαρακτήρα σε σχέση με την ποινική δίκη, και δεν δικαιολογείται η αξιολόγηση μέτρων που λαμβάνονται στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας υπό το πρίσμα της πρόσβασης σε δικαστήριο σε μια παρεπόμενη αστική δίκη.
ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΗ ΣΚΕΨΗ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΕΔΔΑ (KEY PASSAGE)
«Ακόμη και σημειώνοντας τη θετική νομοθετική μεταβολή που περιόρισε χρονικά την εξουσία της εισαγγελίας να διατάσσει την επαναφορά ποινικής διαδικασίας, το Δικαστήριο θεωρεί ότι, υπό τις ειδικές συνθήκες της υπό κρίση υπόθεσης, η προσφεύγουσα υπέστη προσβολή στην ίδια την ουσία του δικαιώματός της πρόσβασης σε δικαστήριο· ο επίδικος περιορισμός δεν ήταν αναλογικός προς τους θεμιτούς σκοπούς προστασίας της δημόσιας τάξης και της εύρυθμης διεξαγωγής της ποινικής έρευνας. Η ενδιαφερομένη βρέθηκε, κατά την περίσταση αυτή, σε σαφή μειονεκτική θέση έναντι της εισαγγελίας, η οποία διέθετε διακριτική ευχέρεια που της επέτρεψε να επηρεάσει την αστική δίκη διατάσσοντας μια απόφαση η οποία δεν ήταν αιτιολογημένη βάσει συγκεκριμένων ελλείψεων στην ποινική έρευνα και δεν υπόκειτο σε δικαστικό έλεγχο» (παρ. 41).
ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ
Επιβεβαίωση και εξέλιξη της νομολογίας Fileva: Η απόφαση αποτελεί τη δεύτερη καταδίκη της Βουλγαρίας για το ίδιο συστημικό ζήτημα – τη δυνατότητα του εισαγγελέα, ως εναγόμενου στην δίκη αποζημίωσης, να επηρεάσει την έκβασή της μέσω μονομερούς επαναφοράς της ποινικής δίωξης. Παρά τις νομοθετικές βελτιώσεις του ΚΠΔ 2005 (χρονικός περιορισμός), το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι αυτές δεν αρκούν χωρίς υποχρέωση ειδικής αιτιολόγησης και δικαστικό έλεγχο.
Ισότητα των όπλων σε μικτά πλαίσια ποινικής-αστικής δίκης: Η υπόθεση αναδεικνύει τη δυσχέρεια στη διεπαφή ποινικής και αστικής δικαιοσύνης, όπου η κρατική αρχή κατέχει ταυτόχρονα τον ρόλο του διώκτη και του αντιδίκου στην αστική δίκη, δημιουργώντας δομική ανισότητα.
Πρακτική και αποτελεσματική – όχι θεωρητική και απατηλή – πρόσβαση: Η απόφαση υπογραμμίζει ότι η τυπική δυνατότητα άσκησης νέας αγωγής δεν αρκεί για να θεραπεύσει τη στέρηση πρόσβασης στη δίκη που ήδη εκκρεμούσε, ιδίως όταν η στέρηση αυτή οφείλεται σε μονομερή πράξη του αντιδίκου-κράτους.
Περαιτέρω σημασία σε επίπεδο εκτέλεσης της απόφασης: η ίδια η βουλγαρική κυβέρνηση, στο action plan του 2024 ενώπιον της Επιτροπής Υπουργών, συνέδεσε ρητά τη Miladinova με τη Fileva και ανακοίνωσε νομοθετικές τροποποιήσεις για σαφέστερους λόγους ακύρωσης αρχειοθετήσεων και μεγαλύτερη προβλεψιμότητα του άρθρου 243 ΚΠΔ.
ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ
Από: echrcaselaw
Η απόφαση Miladinova κατά Βουλγαρίας, αν και ακολουθεί πιστά τη γραμμή Fileva, εμπλουτίζει αυτή τη νομολογία εξετάζοντας κατά πόσον οι νομοθετικές μεταρρυθμίσεις του 2005 επαρκούσαν για να αποκαταστήσουν τη δομική ανισορροπία. Η απάντηση του Δικαστηρίου είναι αρνητική, και αυτό αποτελεί τη βασική δογματική συμβολή της απόφασης.
Η δομική σύγκρουση συμφερόντων. Η υπόθεση αναδεικνύει ένα θεμελιώδες πρόβλημα: ο εισαγγελέας ενεργεί ταυτόχρονα ως (α) αρχή που αποφασίζει για τη δίωξη ή μη, (β) αρχή που μπορεί να ανατρέψει τη δική της προηγούμενη απόφαση, και (γ) εναγόμενος στην αγωγή αποζημίωσης. Η σώρευση αυτών των τριών ιδιοτήτων σε ένα πρόσωπο – χωρίς δικαστικό έλεγχο – δημιουργεί κίνδυνο κατάχρησης που μόνη η χρονική οριοθέτηση δεν εξαλείφει. Η προβληματική αυτή επιβεβαιώνεται και από νεότερες θεσμικές αποτιμήσεις για τη βουλγαρική εισαγγελία: η Επιτροπή της Βενετίας (Venice Commission) υπογράμμισε εκ νέου το 2022 την προβληματική ανάμεσα στην ισχυρή ιεραρχική θέση του Γενικού Εισαγγελέα και στην ανάγκη αποτελεσματικής λογοδοσίας, ενώ η Επιτροπή Υπουργών, στο πλαίσιο της εκτέλεσης των αποφάσεων κατά της Βουλγαρίας, χαιρέτισε το 2022-2024 μεταρρυθμίσεις που εισάγουν ή ενισχύουν μορφές δικαστικού ελέγχου των εισαγγελικών επιλογών.
Η μειοψηφούσα γνώμη Roosma και ο δογματικός προβληματισμός. Η μειοψηφούσα γνώμη θίγει ένα ουσιώδες δογματικό ζήτημα: μπορεί η αγωγή αποζημίωσης, ως «παρεπόμενη» της ποινικής, να θεμελιώσει αυτοτελή προσβολή του δικαιώματος πρόσβασης σε δικαστήριο; Η πλειοψηφία υιοθετεί μια αυτόνομη ανάγνωση: η αστική αξίωση αποζημίωσης αποτελεί αυτοτελές «αστικό δικαίωμα» και η πρόσβαση σε αυτό αξιολογείται ανεξαρτήτως της πορείας της ποινικής δίκης. Η θέση αυτή εδράζεται στην πάγια νομολογία Stran Greek Refineries κατά Ελλάδας της 09.12.1994, στην οποία η νομοθετική παρέμβαση κατά τη διάρκεια αστικής δίκης κρίθηκε ασυμβίβαστη με την ισότητα των όπλων. Η αναλογία είναι λειτουργική, όχι ταυτοτική: στην Miladinova η παρέμβαση δεν ήταν νομοθετική αλλά εισαγγελική, πλην όμως παρήγαγε συγκρίσιμο αποτέλεσμα ως προς τη διατάραξη της δικονομικής ισορροπίας.
Η απουσία δικαστικού ελέγχου ως πυρήνας του προβλήματος. Ακόμη και μετά τη μεταρρύθμιση του 2005, η απόφαση του εισαγγελέα για επαναφορά δεν υπόκειται σε δικαστικό έλεγχο στη Βουλγαρία. Αυτό αποτελεί πρόβλημα υπό τη γενικότερη νομολογία του ΕΔΔΑ σχετικά με τον εισαγγελέα: στην Kolevi κατά Βουλγαρίας της 05.11.2009 (προσφ. αριθ. 1108/02), το Δικαστήριο ήδη είχε επισημάνει τα συστημικά ζητήματα ανεξαρτησίας και λογοδοσίας του Γενικού Εισαγγελέα. Η Miladinova αναδεικνύει μια πτυχή του ίδιου προβλήματος σε διαφορετικό πεδίο.
Συγκριτική αναφορά. Η αρχή ότι ο εισαγγελέας δεν μπορεί, ως αντίδικος στην αστική δίκη, να ασκεί μονομερώς δημόσια εξουσία για να ματαιώσει αξιώσεις εναντίον του, βρίσκει έρεισμα και σε άλλα συστήματα. Η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, στο Γενικό Σχόλιο αριθ. 32 (2007) για το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη (άρθρο 14 ΔΣΑΠΔ), τονίζει ότι η ισότητα των όπλων απαιτεί κάθε μέρος να διαθέτει εύλογη δυνατότητα προβολής της θέσης του χωρίς να τίθεται σε ουσιώδη μειονεκτική θέση, και ότι η αρχή αυτή εφαρμόζεται σε κάθε στάδιο δικαστικής διαδικασίας (παρ. 13). Το Διαμερικανικό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, στην υπόθεση Tribunal Constitucional (Camba Campos κ.ά.) κατά Ισημερινού της 28.08.2013 (Σειρά C αριθ. 268), ανέδειξε τις κρατικές παρεμβάσεις σε δικαστικές διαδικασίες ως πηγή προσβολής δικαστικών εγγυήσεων. Οι αναφορές αυτές αξιοποιούνται ως παράλληλη κανονιστική σύγκλιση, υπό την επιφύλαξη ότι δεν πρόκειται για ρητές παραπομπές του ΕΔΔΑ.
Το πρακτικό πλαίσιο. Η υπόθεση εντάσσεται στο ευρύτερο ζήτημα της εισαγγελικής εξουσίας στη Βουλγαρία, που αποτελεί αντικείμενο επανειλημμένης κριτικής τόσο από όργανα του Συμβουλίου της Ευρώπης όσο και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η σχετική μνεία στο CVM πρέπει πλέον να νοείται ιστορικά, αφού ο μηχανισμός έκλεισε τυπικά το 2023, χωρίς αυτό να αναιρεί ότι τα ζητήματα λογοδοσίας της εισαγγελίας παραμένουν τμήμα του ευρύτερου ευρωπαϊκού ελέγχου του κράτους δικαίου (rule of law scrutiny). Η αποζημίωση 3.600 ευρώ για ηθική βλάβη σε υπόθεση που αφορούσε κατηγορία κλοπής αξίας 46 ευρώ αντανακλά το μέγεθος της διαδικαστικής αδικίας.
Συμπέρασμα. Η απόφαση αποτελεί νομολογιακή επιβεβαίωση ότι ακόμη και θετικές νομοθετικές μεταρρυθμίσεις δεν αρκούν εάν δεν συνοδεύονται από ουσιαστικές δικονομικές εγγυήσεις: υποχρέωση ειδικής αιτιολόγησης, δικαστικός έλεγχος και αποφυγή σύγκρουσης συμφερόντων. Η ειδική συμβολή της έγκειται στην ανάδειξη του ορίου αντοχής του νομοθετικού πλαισίου όταν η ίδια η αρχή που φέρει την ευθύνη αποζημίωσης κατέχει ταυτόχρονα και τη δυνατότητα ακύρωσης του νομικού θεμελίου αυτής της αποζημίωσης. Η απόφαση δεν καταδικάζει in abstracto κάθε επαναφορά ποινικής διαδικασίας κατά τη διάρκεια αστικής δίκης, αλλά την επαναφορά που ασκείται χωρίς ειδικούς, ελέγξιμους και δικαιοκρατικά επαρκείς λόγους. Αυτό είναι κρίσιμο για να μη διαβαστεί η Miladinova ως υπέρμετρη περιστολή της εισαγγελικής λειτουργίας, αλλά ως απαίτηση θεσμικής εξισορρόπησης.
ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΕΣ
Α) Fileva κατά Βουλγαρίας: η απόφαση-πυλώνας στην οποία στηρίζεται η Miladinova, όπου το ΕΔΔΑ διαπίστωσε για πρώτη φορά ότι η εισαγγελική επαναφορά ποινικής δίωξης, χωρίς δικονομικές εγγυήσεις, κατά τη διάρκεια αγωγής αποζημίωσης, παραβιάζει το δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστήριο. Η Miladinova δεν απομακρύνεται από τη Fileva, αλλά την «επικαιροποιεί» υπό το νεότερο βουλγαρικό νομοθετικό καθεστώς, αποδεικνύοντας ότι ο απλός χρονικός περιορισμός της επαναφοράς δεν αρκεί χωρίς αιτιολόγηση και έλεγχο. Πηγή: HUDOC, Fileva v. Bulgaria, αριθ. προσφ. 3503/06, 03.04.2012.
Β) Naït-Liman κατά Ελβετίας [Τμήμα Ευρείας Σύνθεσης]: η απόφαση-σταθμός για τα όρια του δικαιώματος πρόσβασης σε δικαστήριο, η οποία επιβεβαίωσε ότι ο περιορισμός δεν πρέπει να θίγει την ουσία του δικαιώματος και πρέπει να τελεί σε εύλογη σχέση αναλογικότητας μεταξύ μέσου και σκοπού. Επιστημονική άποψη: η βιβλιογραφία αντιμετώπισε την απόφαση ως αυστηρή, αλλά επιβεβαιωτική της κεντρικότητας της proportionality analysis στο άρθρο 6 § 1· ακριβώς αυτή η αναλογική δοκιμασία μεταφέρεται λειτουργικά και στη Miladinova. Πηγή: HUDOC, Naït-Liman v. Switzerland [GC], αριθ. προσφ. 51357/07, 15.03.2018. Βλ. ιδίως Christian M. Tams, «Universal Civil Jurisdiction and Forum Necessitatis: The European Court’s Judgment in Naït-Liman», Journal of International Humanitarian Legal Studies, 2018, όπου ασκείται κριτική στη σύγχυση μεταξύ διεθνούς δικαιοδοσίας και forum necessitatis.
Γ) Raffineries grecques Stran et Stratis Andreadis κατά Ελλάδας: η κλασική απόφαση για την ισότητα των όπλων στο αστικό σκέλος, στην οποία η νομοθετική παρέμβαση κατά τη διάρκεια εκκρεμούς αστικής δίκης κρίθηκε ασυμβίβαστη με την ΕΣΔΑ. Η Miladinova αποτελεί λειτουργικά αντίστοιχη εφαρμογή, με τη διαφορά ότι η παρέμβαση δεν είναι νομοθετική αλλά εισαγγελική. Η υπόθεση εξακολουθεί να θεωρείται εμβληματική για την ιδέα ότι το κράτος δεν μπορεί να μεταβάλλει μονομερώς, ενόσω εκκρεμεί η δίκη, τους κανόνες ή τα πραγματικά δεδομένα προς ίδιο όφελος. Πηγή: HUDOC, Stran Greek Refineries and Stratis Andreadis v. Greece, αριθ. προσφ. 13427/87, 09.12.1994.
Δ) Kolevi κατά Βουλγαρίας: η απόφαση ανέδειξε τα συστημικά ζητήματα ανεξαρτησίας και λογοδοσίας της βουλγαρικής εισαγγελίας, ιδίως του Γενικού Εισαγγελέα. Η Miladinova μεταφέρει αυτή την προβληματική στο πεδίο της αστικής αποζημίωσης. Η Radosveta Vassileva χαρακτήρισε τη μακρά βουλγαρική αδυναμία συμμόρφωσης προς την Kolevi ως «cat-and-mouse game», υπογραμμίζοντας τη δομική ανθεκτικότητα της εισαγγελικής μη λογοδοσίας· η παρατήρηση αυτή φωτίζει και τη Miladinova. Πηγή: HUDOC, Kolevi v. Bulgaria, αριθ. προσφ. 1108/02, 05.11.2009. Βλ. Radosveta Vassileva, «Kolevi: Bulgaria’s 10-Year Cat-and-Mouse Game with the Council of Europe and the Venice Commission», Verfassungsblog, 2019.
Ε) Khabirpour N., «A Tale of Two Cases and a Story Yet Untold: Access to Justice and Legal Advice under the Civil Limb of Article 6 ECHR», The Modern Law Review, τόμ. 88, 2025, σ. 527-556: αναλύει το δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστήριο υπό το αστικό σκέλος του άρθρου 6, υπογραμμίζοντας ότι η ισότητα των όπλων αποτελεί θεμελιώδη απαίτηση που εκτιμάται στο σύνολο της δίκης. Πηγή: Wiley Online Library, doi: 10.1111/1468-2230.12937.
Σχετική νομολογία ΕΔΔΑ:
- Fileva v. Bulgaria, 03.04.2012, Application no. 3503/06 • Naït-Liman v. Switzerland [GC], 15.03.2018, Application no. 51357/07 • Zubac v. Croatia [GC], 05.04.2018, Application no. 40160/12 • Nejdet Şahin and Perihan Şahin v. Turkey [GC], 20.10.2011, Application no. 13279/05 • Paroisse gréco-catholique Lupeni and Others v. Romania [GC], 29.11.2016, Application no. 76943/11 • Nicolae Virgiliu Tănase v. Romania [GC], 25.06.2019, Application no. 41720/13 • Stran Greek Refineries and Stratis Andreadis v. Greece, 09.12.1994, Application no. 13427/87 • Kolevi v. Bulgaria, 05.11.2009, Application no. 1108/02
Πηγή :echrcaselaw.com